Biyolojik çeşitlilik ve korunma

Neden önemli?

Biyolojik çeşitlilik ve korunma, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle biyolojik çeşitliliğin üç düzeyini ayırmak; endemik ve nesli tehlike altındaki tür kavramlarını açıklamak; habitat kaybı, kirlilik ve istilacı tür etkilerini yorumlamak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Çeşitlilik gen, tür ve ekosistem düzeyindedir ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Koruma yalnız türü kafeste tutmak değildir bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Çeşitlilik gen, tür ve ekosistem düzeyindedir
2. 2. Endemik türün doğal yayılışı sınırlıdır
3. 3. Tehditler birbirini güçlendirebilir
4. 4. Koruma yalnız türü kafeste tutmak değildir

Çeşitlilik gen, tür ve ekosistem düzeyindedir

Genetik çeşitlilik aynı tür içindeki kalıtsal farklılıkları; tür çeşitliliği bir alandaki tür zenginliği ve dağılımını; ekosistem çeşitliliği farklı yaşam ortamlarını ifade eder. Yalnız tür sayısı bütün çeşitliliği açıklamaz.

Endemik türün doğal yayılışı sınırlıdır

Bir tür yalnız belirli coğrafyada doğal olarak bulunuyorsa endemiktir. Endemik olmak otomatik olarak nesli tehlikede olmak değildir; ancak dar yayılış çevresel değişime karşı kırılganlığı artırabilir.

Tehditler birbirini güçlendirebilir

Habitat parçalanması, aşırı kullanım, kirlilik, iklim değişikliği ve istilacı türler çeşitliliği azaltabilir. Bir yaşam alanının küçülmesi yalnız birey sayısını değil gen akışını, besin ağını ve üreme başarısını da etkiler.

Koruma yalnız türü kafeste tutmak değildir

Yerinde koruma türü doğal habitatı ve etkileşimleriyle birlikte korur; millî park ve korunan alanlar buna örnektir. Alan dışı koruma tohum bankası, botanik bahçesi ve kontrollü üretim gibi yöntemlerdir. En etkili yaklaşım çoğu zaman habitat, hukuk, izleme ve toplum katılımını birleştirir.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Biyolojik çeşitliliği yalnız tür sayısı sanmak
• Her endemik türü tehlikede kabul etmek
• Tek bir türü koruyup habitatı önemsiz görmek
• İstilacı türü yalnız başka ülkeden gelen tür olarak tanımlamak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Üç çeşitlilik düzeyine örnek ver.
2. Endemik ve tehlike altındaki türü karşılaştır.
3. Bir habitat kaybının besin ağı etkisini çiz.
4. Yerinde ve alan dışı koruma örneklerini ayır.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Biyolojik çeşitliliğin üç düzeyini ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Endemik ve nesli tehlike altındaki tür kavramlarını açıklamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Habitat kaybı, kirlilik ve istilacı tür etkilerini yorumlamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Yerinde ve alan dışı korumayı karşılaştırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Çeşitlilik gen, tür ve ekosistem düzeyindedir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Endemik türün doğal yayılışı sınırlıdır: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Tehditler birbirini güçlendirebilir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Koruma yalnız türü kafeste tutmak değildir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.