İki metni sentezleme

Neden önemli?

İki metni sentezleme, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle her metnin temel iddiasını çıkarmak; ortak kavram ile ortak sonucu ayırmak; farklı yaklaşımları üst yargıda birleştirmek becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Önce iki metni ayrı ayrı tek cümlede özetle ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Sentez her iki metinden de kanıt almalıdır bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Önce iki metni ayrı ayrı tek cümlede özetle
2. 2. Ortak nokta konu değil çoğu zaman ilişkidir
3. 3. Farklılıkları yok etmeden üst kavram kur
4. 4. Sentez her iki metinden de kanıt almalıdır

Önce iki metni ayrı ayrı tek cümlede özetle

Birinci metnin ana yargısını, ikinci metnin ana yargısını yazmadan senteze geçme. Konuları aynı olsa bile biri yöntemi savunabilir, diğeri yöntemin sınırlarını tartışabilir.

Ortak nokta konu değil çoğu zaman ilişkidir

İki metin de teknoloji hakkında olabilir fakat ortak sonuçları farklı olabilir. Sentez, “ikisi de teknolojiden söz eder” gibi yüzeysel değil, “ikisi de teknolojinin etkisinin kullanım biçimine bağlı olduğunu vurgular” gibi ilişkisel olmalıdır.

Farklılıkları yok etmeden üst kavram kur

Bir metin bireysel, diğeri toplumsal boyutu ele alıyorsa üst yargı bu iki ölçeği kapsayabilir. Ancak iki metnin aynı sonucu savunduğu söylenmemelidir.

Sentez her iki metinden de kanıt almalıdır

Seçeneğin bir bölümü yalnız bir metinde varsa ve diğerini temsil etmiyorsa sentez eksiktir. Ayrıca “her zaman, bütünüyle, tek neden” gibi aşırı sözcükler metinlerin ölçülü dilini bozabilir.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız ortak konuyu sentez sanmak
• Bir metnin görüşünü ikisine birden yüklemek
• Farklı ölçekleri çelişki kabul etmek
• Metinlerde olmayan kesinlik eklemek

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. İki kısa metni ayrı ayrı birer cümleyle özetle.
2. Ortak kavramı ve ortak ilişkiyi ayrı yaz.
3. İki farkı koruyan bir üst yargı üret.
4. Sentez yargısındaki her sözcüğe metin kanıtı bul.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Her metnin temel iddiasını çıkarmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Ortak kavram ile ortak sonucu ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Farklı yaklaşımları üst yargıda birleştirmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Sentez seçeneğinde kapsam denetimi yapmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Önce iki metni ayrı ayrı tek cümlede özetle: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Ortak nokta konu değil çoğu zaman ilişkidir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Farklılıkları yok etmeden üst kavram kur: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Sentez her iki metinden de kanıt almalıdır: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.