Sözel mantıkta koşul ve tablo atölyesi

Neden önemli?

Sözel mantıkta koşul ve tablo atölyesi, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle koşulları sembol ve tabloya dönüştürmek; kesin, olası ve imkânsız sonuçları ayırmak; birleşik koşullarda zincirleme çıkarım yapmak becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Koşulu kısa ve tek anlamlı yaz ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Seçeneği hızlı ama tam denetle bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Koşulu kısa ve tek anlamlı yaz
2. 2. Kesin bilgiyle geçici varsayımı ayır
3. 3. Koşul zincirlerini birleştir
4. 4. Seçeneği hızlı ama tam denetle

Koşulu kısa ve tek anlamlı yaz

“A, B’den önce; C ise D ile aynı gruptadır.” cümlesini uzun biçimde taşımak yerine A<B ve C=D gibi sembollere çevir. Sembol, cümlenin anlamını değiştirmemeli; özellikle “hemen önce”, “en az bir”, “yalnızca” ve “ya… ya…” ifadeleri ayrıca işaretlenmelidir.

Koşulları yazdıktan sonra kişi, gün, sıra veya grup başlıklarını tabloya yerleştir. Aynı tür bilgileri aynı eksende tutmak, çelişkileri görünür hâle getirir.

Kesin bilgiyle geçici varsayımı ayır

Bir seçenek denenirken oluşturulan yerleşim kesin bilgi değildir. Geçici varsayımları farklı renkle veya parantezle göster. Aksi durumda bir seçeneğin varsayımını sonraki seçenekte gerçek koşul gibi kullanabilirsin.

Koşul zincirlerini birleştir

A, B’den önce; B, C’den önceyse A’nın C’den önce olduğu kesindir. Fakat A, B’den önce ve D, B’den önce ise A ile D’nin kendi aralarındaki sırası bilinmez. Zincir yalnız ortak yönlü bağlantı bulunduğunda uzatılabilir.

Gruplamada da benzer kural vardır: K ile L birlikte, L ile M ayrıysa K ile M’nin ayrı olduğu zorunlu sonuçtur. Her çıkarımın hangi iki koşuldan geldiğini yanına yaz.

Seçeneği hızlı ama tam denetle

1. Seçeneği tabloya yerleştir.
2. Doğrudan koşulları sırayla kontrol et.
3. Zincirleme sonuçlarla çelişki arat.
4. Soru kökü “olabilir” diyorsa tek geçerli düzenin yeterli olduğunu; “kesindir” diyorsa bütün düzenlerde geçerli olması gerektiğini hatırla.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Hemen önce ile herhangi bir önceyi aynı kabul etmek
• Bir seçenekteki varsayımı kalıcı bilgiye dönüştürmek
• Aynı kişiyi iki yere yerleştirmek
• Olabilir sorusunda bütün olasılıkları aramak veya kesin sorusunda tek örnekle yetinmek

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Beş kişi için boş sıra tablosu çiz ve üç koşulu sembolleştir.
2. İki koşuldan çıkan zincirleme sonucu ayrı renkle yaz.
3. Bir olabilir seçeneği için tek geçerli düzen kur.
4. Bir kesin seçeneği çürütecek karşı örnek aramayı dene.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Koşulları sembol ve tabloya dönüştürmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Kesin, olası ve imkânsız sonuçları ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Birleşik koşullarda zincirleme çıkarım yapmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Seçenek denemesini bütün koşullarla doğrulamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Koşulu kısa ve tek anlamlı yaz: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Kesin bilgiyle geçici varsayımı ayır: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Koşul zincirlerini birleştir: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Seçeneği hızlı ama tam denetle: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.