Bu merkez nasıl kullanılmalı?
Önce öğrencinin yaşını, destek gereksinimlerini ve okulun gerçek koşullarını belirleyin. Ardından tek bir gözlem veya araştırma sorusu seçin. Etkinliği; öğrenme amacı, yetişkin rolleri, güvenlik ve durma koşulları, erişilebilir katılım yolları, yalnız gerekli veri, değerlendirme ve geri bildirim adımlarıyla birlikte uyarlayın. Buradaki dosyalar, okulun resmî planının ve öğretmenin mesleki değerlendirmesinin yerine geçmez.
Öğrenci hangi kavramı, yöntemi veya katılım becerisini geliştirecek?
Hangi alan, nesne ve işlem yalnız yetkili yetişkinin sorumluluğunda kalacak?
Konuşma, çizim, işaretleme, fotoğrafsız kayıt veya yardımcı teknoloji seçenekleri var mı?
Öğrenci, gözleminin kararı nasıl etkilediğini ne zaman ve nasıl görecek?
Enerji, su, atık, bina güvenliği, satın alma ve iklim uyumu okul yönetimi ile yetişkin kurumların sorumluluğudur. Öğrenci gözlem yapabilir, soru sorabilir ve çözüm geliştirmeye katılabilir; teknik müdahale, hukuk, bütçe ve güvenlik sorumluluğunu üstlenmez.
Yaşa ve öğrenme düzeyine göre başlangıç
Duyu, hareket ve kısa gözlemle merakı güvenli biçimde destekleyin.
02İlkokul çevre etkinlikleriGözlem, basit kayıt ve neden-sonuç konuşmasını birlikte kurun.
03Ortaokul iklim projesiAraştırma sorusu, veri ve yerel çözüm arasında bağ kurun.
04Lise sürdürülebilirlik araştırmasıKaynak eleştirisi, yöntem, belirsizlik ve politika boyutunu ekleyin.
Okulun günlük işleyişini gözlemleme
Atığın oluştuğu noktaları güvenli biçimde haritalayın.
06Sınıf atık haritasıMalzeme akışını kişileri suçlamadan görünür kılın.
07Kantin gıda israfıPorsiyon, sunum ve zamanlama nedenlerini birlikte inceleyin.
08Okul gıda israfı ölçümüTemassız sınıflandırma ve güvenli veri kaydı yapın.
09Okul enerji gözlemiTeknik alana girmeden kullanım örüntülerini kaydedin.
10Okul su gözlemiMusluk, rutin ve görünür kaçak belirtilerini izleyin.
11Okul hava kalitesi gözlemiHavalandırma, yoğunluk ve zaman örüntüsünü yorumlayın.
12Okul biyoçeşitlilik envanteriCanlıya dokunmadan habitat ve tür gözlemi yapın.
13Okul gürültü haritasıKişi değil alan ve zaman örüntüsünü değerlendirin.
14Okul ulaşım gözlemiGüvenlik, erişim ve ulaşım seçeneklerini haritalayın.
15Okul iklim risk haritasıSıcak, yağış, gölge ve erişilebilir toplanma alanlarını birlikte görün.
Düşük riskli gözlem ve sınıf araştırmaları
Tek değişken, tekrar ve düzenli kayıtla süreci izleyin.
17Toprak su tutma karşılaştırmasıGüvenli örneklerle süzülme ve tutma farkını gözlemleyin.
18Gölge ve sıcaklık karşılaştırmasıAynı zaman ve benzer yüzey koşuluyla ölçüm yapın.
19Yağmur ölçümü etkinliğiGüvenli konum, sabit kap ve düzenli zaman kaydı kullanın.
20Ambalaj etiketi sınıf etkinliğiKod, iddia, kanıt ve yerel kabulü birbirinden ayırın.
21Kompost gözlem etkinliğiKapalı güvenli sistemde görünüm, nem ve zaman değişimini izleyin.
22Mevsim ve fenoloji gözlemiAynı yerde tekrarlanan kayıtlarla mevsim işaretlerini karşılaştırın.
23Tozlayıcı gözlemiYakalamadan, beslemeden ve yuvayı bozmadan kayıt tutun.
Proje, veri ve etki değerlendirmesi
Sorunu, yetkiyi, küçük pilotu ve geri bildirimi birlikte planlayın.
25Proje sorusu ve hipotezÖlçülebilir soru ile sonucu önceden belirlemeyen beklenti kurun.
26Veri toplama formuYalnız gerekli değişkenleri, birimi ve gözlem koşulunu kaydedin.
27Grafik ve veri hikâyesiEksen, ölçek, eksik veri ve belirsizliği görünür tutun.
28Proje etki değerlendirmesiBaşlangıç ölçümü, karşılaştırma ve istenmeyen sonucu birlikte inceleyin.
Katılım, okul planı ve aile bağlantısı
Öğretim, işletme, yönetim ve toplum boyutlarını tek plana bağlayın.
30Öğrenci kurulu ve katılımGörüş alma, karar, geri bildirim ve gönüllülüğü güvenceye alın.
31Aile katılımıMasraf ve mahremiyet baskısı oluşturmayan görevler tasarlayın.
32Öğretmen için etkinlik planlamaKazanım, süre, güvenlik, erişilebilirlik ve değerlendirmeyi aynı planda kurun.
Güvenlik, mahremiyet, kapsayıcılık ve iyi oluş
Rota, hava, gözetim, acil durum ve durma koşullarını önceden belirleyin.
34Çocuk fotoğrafı ve kişisel veriEtkinlik katılımı ile kayıt/yayın iznini birbirinden ayırın.
35Erişilebilir çevre etkinliğiHareket, duyusal, iletişim ve ifade yollarında seçenek sunun.
36İklim kaygısı ve duygusal güvenlikBilgi, duygu, dayanışma ve yapılabilir eylem arasında denge kurun.
Ortak güvenlik ve etik sınırı
- Öğrenciler kesici, kimyasal, ilaç, pil, elektronik, biyolojik veya kimliği belirsiz atığa dokunmaz.
- Elektrik panosu, kazan dairesi, çatı, tesisat, yoğun trafik ve erişimi sınırlandırılmış teknik alanlar yalnız yetkili yetişkinlere aittir.
- Etkinliğe katılmak; fotoğraf, ses, ad, konum veya sağlık verisinin kaydedilmesine onay vermek anlamına gelmez.
- Engellilik, dil, duyusal hassasiyet, hareket ve iletişim gereksinimleri “sonradan uyarlama” değil tasarımın başlangıç girdisidir.
- Korku, suçluluk ve ailelerin tüketim düzeyini karşılaştırma yerine; yaşa uygun bilgi, ortak sorumluluk, dayanışma ve yapılabilir adım kullanılır.
Ana kaynak omurgası
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı — İlkokul Çevre ve İklim Okuryazarlığı Öğretmen Kılavuzu
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı — Ortaokul Çevre ve İklim Okuryazarlığı Öğretmen Kılavuzu
- UNESCO — Green school quality standard
- UNICEF Türkiye — Çocuk Katılımı El Kitabı
- KVKK — Öğrenci fotoğrafının kullanılması hakkında karar özeti
- WHO — Mental health and climate change policy brief
Yaş grubu, ders kazanımı, okul güvenlik planı, veli/öğrenci bilgilendirmesi ve kişisel veri süreçleri uygulama öncesinde okul tarafından güncel mevzuata göre doğrulanmalıdır.