Ürün beyanlarını satın alma sloganı değil; kapsam, ölçüt, yaşam döngüsü ve kanıt terimleriyle okuyun.

Sözlük nasıl kullanılmalı?

Bilinçli Tüketim Terimleri Sözlüğü, terimleri ezber listesi olarak değil; gerçek çevre kararlarında kullanılan anlam sınırlarıyla sunar. Bir terimin resmî mevzuat, bilimsel değerlendirme ve yerel hizmet duyurusundaki kapsamı farklı olabilir.

Tanımlar kısa tutulurken belirsizlik gizlenmez. Teknik veya hukuki işlem yapmadan önce terimin ilgili resmî belgedeki özgün tanımına ve belge tarihine dönülmelidir.

Yaşam döngüsü

Kısa tanım: Hammadde, üretim, dağıtım, kullanım, bakım ve ömür sonu aşamalarının bütünü.

Nasıl kullanılmalı? Ürünün etkisini yalnız kullanım anına değil, hammaddeden ömür sonuna kadar tüm aşamalara bakarak değerlendirin.

Sık karışan nokta: Yaşam döngüsü değerlendirmesi kapsam ve varsayımlara bağlıdır; iki çalışmanın sonucu ancak aynı kapsam ve işlevsel birimle karşılaştırılabilir.

İşlevsel birim

Kısa tanım: Farklı ürün veya hizmetleri sağladıkları aynı işlev üzerinden karşılaştıran referans.

Nasıl kullanılmalı? İki ürünü karşılaştırmadan önce aynı işlevi hangi birimle ölçtüğünüzü belirleyin; örneğin bir yıkama başına veya bir litre içecek başına.

Sık karışan nokta: Ambalaj büyüklüğü veya ürün adedi işlevsel birim değildir; işlev başına etki hesaplanmadan yapılan karşılaştırma yanıltıcı olur.

Dayanıklılık

Kısa tanım: Ürünün belirli kullanım ve bakım koşullarında işlevini sürdürme yeteneği.

Nasıl kullanılmalı? Dayanıklılık beyanını beklenen kullanım süresi, garanti koşulu ve bakım gereksinimiyle birlikte okuyun.

Sık karışan nokta: Sağlam gövde tek başına dayanıklılık kanıtı değildir; batarya ömrü, yedek parça ve yazılım desteği de ürün ömrünü belirler.

Onarılabilirlik

Kısa tanım: Arızanın teşhis, söküm, parça, yazılım ve servis erişimiyle giderilebilme düzeyi.

Nasıl kullanılmalı? Satın almadan önce parça bulunabilirliği, servis erişimi ve söküm kolaylığı hakkında somut bilgi arayın.

Sık karışan nokta: Onarılabilir tasarım, onarımın her zaman ekonomik olduğu anlamına gelmez; parça fiyatı ve işçilik toplam maliyeti değiştirebilir.

Geri dönüştürülmüş içerik

Kısa tanım: Üründe kullanılan ikincil malzemenin belirli oran ve kapsamı.

Nasıl kullanılmalı? Beyandaki oranın ürünün tamamı için mi, yalnız ambalaj veya tek bir bileşen için mi geçerli olduğunu kontrol edin.

Sık karışan nokta: Geri dönüştürülmüş içerik, ürünün kendisinin geri dönüştürülebilir olduğu anlamına gelmez; iki iddia ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Geri dönüştürülebilirlik

Kısa tanım: Ürünün teknik tasarımı ile gerçek toplama ve işleme altyapısının birlikte belirlediği olasılık.

Nasıl kullanılmalı? Teknik iddiayı yerel toplama ve işleme altyapısıyla birlikte değerlendirin; belediyenizin o malzemeyi kabul edip etmediğini doğrulayın.

Sık karışan nokta: Teknik geri dönüştürülebilirlik, yerel altyapının o malzemeyi gerçekten kabul ettiği anlamına gelmez.

Biyobazlı

Kısa tanım: Malzemenin tümünün veya bir bölümünün biyolojik kaynaklardan gelmesi.

Nasıl kullanılmalı? Biyolojik kaynak oranının ne olduğunu ve hangi bileşen için geçerli olduğunu gösteren belge arayın.

Sık karışan nokta: Biyobazlı, biyobozunur demek değildir; biyolojik kaynaktan üretilen malzeme doğada çözünmeyebilir.

Biyobozunur

Kısa tanım: Belirli ortam, süre ve koşullarda mikroorganizmalar yoluyla parçalanabilme iddiası.

Nasıl kullanılmalı? Hangi ortamda ve hangi sürede parçalandığını belirten kanıt arayın; ortam belirtilmeyen beyanı eksik sayın.

Sık karışan nokta: Biyobozunur, kompostlanabilir demek değildir; endüstriyel kompost koşulu gerektiren ürün doğada aynı hızla çözünmez.

Kompostlanabilir

Kısa tanım: Tanımlı kompost koşullarında belirli performans ölçütlerini karşılayan ürün iddiası.

Nasıl kullanılmalı? Beyanın ev kompostu için mi, yalnız endüstriyel tesis için mi geçerli olduğunu ve bölgenizde uygun tesisin bulunup bulunmadığını kontrol edin.

Sık karışan nokta: Kompostlanabilir ürün geri dönüşüm kumbarasına atılmaz; yanlış kanala giden ürün her iki akışı da bozabilir.

Karbon nötr

Kısa tanım: Tanımlı kapsam ve dönemde ölçülen emisyonların azaltım ve denkleştirmeyle netleştirildiği iddia.

Nasıl kullanılmalı? Beyanın kapsamını, dönemini ve azaltım ile denkleştirme payını gösteren belgeyi arayın; ürün için mi kurum için mi geçerli olduğunu ayırt edin.

Sık karışan nokta: Karbon nötr beyanı çoğu zaman denkleştirmeye dayanır; net sıfır ile aynı şey değildir.

Net sıfır

Kısa tanım: Uzun dönemli derin emisyon azaltımı ve sınırlı kalıntıların giderilmesini içeren hedef çerçevesi.

Nasıl kullanılmalı? Hedef yılını, ara hedefleri ve kalıntı emisyonların nasıl giderileceğini gösteren yayımlanmış bir plan arayın.

Sık karışan nokta: Net sıfır bir hedef çerçevesidir, bugünkü performans beyanı değildir; plansız net sıfır vaadi kanıt yerine geçmez.

Yeşil aklama

Kısa tanım: Çevresel performansın belirsiz, abartılı veya kanıtsız iletişimle olduğundan iyi gösterilmesi.

Nasıl kullanılmalı? Belirsiz ifade, kanıtsız üstünlük iddiası ve seçici veri kullanımını fark etmek için beyanın kapsamını ve kaynağını sorgulayın.

Sık karışan nokta: Yeşil aklama her zaman kasıtlı yalan değildir; eksik kapsam veya güncelliğini yitirmiş veri de yanıltıcı sonuç doğurabilir.

Terim doğrulama kontrol listesi

• Terim hangi kurum, belge ve tarihte kullanılıyor?
• Tanım ürün, tesis, şirket, bölge veya dönemden hangisini kapsıyor?
• Ölçüm, eşik veya koşul açıklanmış mı?
• Günlük dildeki anlam teknik anlamla karıştırılıyor mu?