Bir çevre verisini grafik hâline getirmeden önce birim, dönem, coğrafya, yöntem ve revizyon bilgisini kaydedin.

Amaç ve kapsam

Çevre Verisi Notları, kaynak şeffaflığını içerik sonuna eklenen bir bağlantı listesinden daha geniş ele alır. Kullanıcı, iddianın hangi belgeye, döneme, yönteme ve kurum yetkisine dayandığını izleyebilmelidir.

Bu sayfa hukuki belge saklama veya akademik atıf standardının yerine geçmez. Platformun gündelik çevre bilgi ürünlerinde uygulanacak minimum kayıt düzenini tanımlar.

Bu kayıt düzeni, içeriğin yeniden üretilebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar; her notta sorumlu kişi, kontrol tarihi ve özgün bağlantı birlikte tutulur. Belirsizlik varsa kesin dil yerine doğrulama gereği görünür bırakılır.

Asgari veri kimliği

Gösterge adı, üreten kurum, veri seti sürümü, indirme tarihi, coğrafi kapsam ve zaman aralığı aynı notta tutulur. Aynı gösterge birden fazla kaynaktan geliyorsa hangi setin esas alındığı da belirtilir.

Birim ve payda

Toplam değer, kişi başı değer, yoğunluk ve yüzde birbirinin yerine kullanılmaz; paydanın değişimi ayrıca açıklanır. Kişi başı değere çevirirken kullanılan nüfus verisinin yılı da nota yazılır.

Eksik ve revize veri

Boş değer sıfır değildir. Ön tahmin, kısmi dönem ve sonradan revize edilen seri etiketlenir. Revize seride hangi sürümün kullanıldığı ve revizyon tarihi nota eklenir.

Karşılaştırma sınırı

Farklı yöntem, sınır veya ölçüm istasyonu kullanan seriler doğrudan sıralanmaz. Yöntem farkı taşıyan seriler aynı grafikte gösteriliyorsa bu fark okuyucuya açıkça belirtilir.

Örnek okuma durumları

Birim farkı: hane su tüketimi faturada metreküp, kişi başı tüketim ise çoğu kaynakta litre/gün olarak verilir; birim çevrilmeden iki sayı yan yana konursa fark bin kat büyür. Aynı tuzak atık istatistiklerinde kilogram ile ton arasında da kurulur.

Dönem ve kapsam farkı: takvim yılı toplamı ile son on iki aylık toplam aynı şey değildir; yalnız kış aylarını kapsayan bir doğalgaz verisi yıllık ortalamayla karşılaştırılmaz. İl geneli bir değer, merkez ilçe değeriyle aynı başlık altında sunuluyorsa kapsam farkı notta ayrıca yazılır.

Anlık ölçüm ile yıllık ortalama: bir hava kalitesi istasyonunun anlık değeri o saatteki durumu, yıllık ortalama ise uzun dönemli maruziyeti anlatır. Anlık yüksek bir değer yıllık sınırın aşıldığını göstermez; düşük bir yıllık ortalama da tek tek yüksek günleri gizleyebilir. İki tür değer birlikte kullanılacaksa hangisinin hangi soruya yanıt verdiği notta açıkça ayrılır.

Görselleştirme

Eksen başlangıcı, ölçek, dönem ve kaynak görünür tutulur; grafik metin alternatifi sağlanır. Kesilen eksen veya logaritmik ölçek kullanıldıysa bu tercih notta açıklanır.

Bakım kaydı

Veri güncellendiğinde eski sürüm, değişen alan ve yeniden hesaplanan sonuç not edilir. Güncelleme önceki sonuçla anlamlı fark oluşturduysa farkın nedeni de yazılır.

Yayın öncesi kontrol

• Kaynağın başlığı, kurumu ve tarihi kaydedildi mi?
• Bağlantı doğrudan iddiayı destekliyor mu?
• Belge kapsamı içerikte doğru temsil edildi mi?
• Değişiklik ve kırık bağlantı için bakım sahibi belli mi?

Örnek kayıt düzeni

Çevre Verisi Notları için örnek kayıt; konu başlığı, kurum veya yazar, belge adı, yayın ve son kontrol tarihi, doğrudan bağlantı, kullanılan bölüm, kapsam sınırı ve editoryal not alanlarından oluşur. Bir sayı kullanılmışsa birim, dönem, coğrafya, payda ve revizyon durumu da aynı kayıtta tutulur.

Çevre Verisi Notları kaydı başka bir editörün aynı sonuca ulaşmasını sağlayacak kadar açık olmalıdır. Yalnız bağlantıyı saklamak yeterli değildir; bağlantı değiştiğinde iddianın hangi kanıta dayandığı anlaşılabilmelidir. Çelişkili kaynaklar silinmez, görev ve kapsam farklarıyla birlikte not edilir.